Nền tảng · 5 phút

Phân loại: Sáng tạo · Cấu trúc · Hành vi

22 pattern chia theo mục đích — cách chia nhanh nhất để tra khi gặp vấn đề.

Sáng tạo (Creational) — ai được `new`

Liên quan tới cách object ra đời. Dùng khi code của bạn cứng nhắc vì nó gọi thẳng tên một class cụ thể.

  • Factory Method / Abstract Factory: để chỗ khác quyết định tạo class nào.
  • Builder: dựng object nhiều bước, nhiều tuỳ chọn, phải validate.
  • Prototype: tự sao chép mình thay vì dựng từ đầu.
  • Singleton: đúng một instance — và trong JS thường đã có sẵn vì ES module được cache.

Cấu trúc (Structural) — ghép cái gì với cái gì

Liên quan tới cách class/module nối nhau. Dùng khi bạn phải làm việc với code cũ, API bên ngoài, hoặc hệ thống phình to.

  • Adapter: nói chuyện với cái cũ bằng ngôn ngữ của mình.
  • Bridge: tách hai trục thay đổi độc lập khỏi nhau.
  • Composite: đối xử với cây như với một lá.
  • Decorator: bọc thêm trách nhiệm, giữ nguyên hợp đồng.
  • Facade: thu một subsystem 12 hàm về 1 hàm dễ hiểu.
  • Flyweight: chia sẻ phần dữ liệu chung để tiết kiệm bộ nhớ.
  • Proxy: đứng giữa để kiểm soát truy cập (lazy, cache, quyền, reactive).

Hành vi (Behavioral) — ai làm gì, ai báo ai

Liên quan tới trách nhiệm và truyền thông điệp. Nhóm đông nhất vì phần lớn bug nghiệp vụ nằm ở đây.

  • Chain of Responsibility: đẩy việc qua một dây xử lý, ai nhận thì nhận.
  • Command: gói "việc cần làm" thành object để xếp hàng, undo, retry.
  • Iterator: duyệt mà không lộ cấu trúc.
  • Mediator: một đầu mối điều phối thay vì mesh chằng chịt.
  • Memento: snapshot để quay lui.
  • Observer: ai quan tâm thì tự đăng ký nghe.
  • State: trạng thái quyết định hành vi và tự chuyển tiếp.
  • Strategy: chọn thuật toán lúc chạy.
  • Template Method: khung cố định, vài bước cho phép thay.
  • Visitor: thêm operation mới lên cấu trúc đã đóng.

Tra theo triệu chứng

  • Cây if/else 4+ nhánh chỉ khác công thức → Strategy (hoặc State nếu nó tự chuyển).
  • Constructor 8 tham số, nửa là optional → Builder (hoặc options object + default).
  • Domain của bạn đang biết tên field của API → Adapter.
  • Component A gọi thẳng 4 component B,C,D,E → Mediator hoặc Observer.
  • Không test được vì logic nằm trong method gọi API → tách Strategy, tiêm nó vào.
  • Người dùng cần undo, và bạn đang clone nguyên đống state bằng tay → Memento.