Nền tảng · 6 phút
Design pattern là gì (và không là gì)
Một câu định nghĩa, ba hiểu lầm phổ biến, và cách dùng pattern mà không biến code thành bảo tàng.
Định nghĩa
Design pattern là một cách giải quyết một bài toán thiết kế lặp đi lặp lại, được đặt tên. Notation gồm ba phần: bài toán (khi nào nó xuất hiện), lời giải (ai nói chuyện với ai), và cái giá (nó làm gì nặng thêm).
Điểm đáng tiền nhất không nằm ở code — mà ở cái tên. Khi bạn nói "chỗ này nên tách ra Strategy", đồng nghiệp hiểu ngay ý định, phạm vi thay đổi, và rủi ro. Một ngôn ngữ chung tiết kiệm hàng giờ tranh luận trong code review.
Pattern không phải là
- Không phải thuật toán. Thuật toán giải bài toán (sort, shortest path). Pattern giải bài toán cấu trúc code (ai gọi ai, ai tạo object nào).
- Không phải snippet để copy. Hai bài toán cùng dùng Observer có thể nhìn không giống nhau chút nào. Cái được tái sử dụng là cấu trúc quan hệ, không phải dòng code.
- Không phải chuẩn mực. Không có ai cấm bạn viết
if/else. Pattern là lựa chọn, và lựa chọn thì có giá phải trả. - Không phải bằng chứng bạn giỏi. Dựng 7 abstract factory cho một form 3 field không làm code "pro" hơn — nó chỉ nhiều file hơn.
Pattern vs nguyên lý thiết kế
Nguyên lý (SOLID, DRY, separation of concerns, composition over inheritance) là lý do; pattern là cách hiện thực hoá lý do đó trong một tình huống cụ thể. Strategy tồn tại vì Open/Closed và vì Dependency Injection.
Học pattern mà không học nguyên lý thì bạn sẽ áp dụng đúng hình thức, sai lúc. Đó là lý do site này nào cũng có mục "Đừng dùng khi".
Cách đọc một bài pattern trên site này
- Đọc Vấn đề trước. Nếu bạn chưa từng đau vì nó, hãy ghinote lại và đi tiếp — pattern sẽ tự tìm đến khi bạn cần.
- Code theo từng bước. Mỗi bước in ra được; đừng nhảy tới bước cuối.
- Sửa demo ở mục Chạy thử: đổi một con số, thêm một nhánh, phá nó chạy sai, rồi sửa lại. Đó là cách nhanh nhất để pattern vào tay.
- Đọc mục Đừng dùng khi sau cùng — nó quan trọng ngang phần còn lại.